Türkiye'nin en büyük kuantum bilgisayarı TÜBİTAK'a kuruluyor: 54 kübitlik IQM Radiance sistemi 2027'de devreye girecek
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, TÜBİTAK bünyesinde 54 kübit kapasiteli IQM Radiance R3 kuantum sistemi için proje imzalandığını duyurdu. Sistemin 2027'de devreye alınması ve yapay zekâdan siber güvenliğe yerli kuantum algoritmaları geliştirilmesinde kullanılması planlanıyor.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Türkiye'nin en büyük kuantum bilgisayarını TÜBİTAK bünyesinde kurmak için bir projeye imza atıldığını 14 Kasım'da sosyal medya hesabından duyurdu. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre kurulacak sistem 54 kübit kapasiteli IQM Radiance R3 olacak ve 2027'de devreye alınacak.
Kacır, sistemle kuantum bilişimde dünyada önde gelen 15 ülke arasına girmeyi hedeflediklerini söyledi. Bakan ayrıca kuantum bilgisayarın tamamen kurum içinde çalışacağını, donanım, veri ve bu sistemde yürütülen projelerden doğacak fikri mülkiyet haklarının Türkiye'nin kontrolünde kalacağını vurguladı. Proje bedeli, kurulum takvimi ve sistemin hangi TÜBİTAK enstitüsünde yer alacağı haberde yer almıyor.
Ne için kullanılacak?
Bakanın açıklamasına göre sistem üniversitelere, araştırma merkezlerine ve sanayiye hesaplama gücü sunacak. Hedeflenen alanlar arasında yapay zekâ, siber güvenlik, ileri malzeme teknolojileri ve karmaşık optimizasyon problemleri için yerli kuantum algoritmaları ve yazılımları geliştirmek sayılıyor.
IQM, süperiletken kübitlerle çalışan kuantum bilgisayarlar üreten Finlandiya merkezli bir şirket; Radiance ise şirketin veri merkezlerine ve araştırma kurumlarına kurulan şirket içi sistem ailesi.
Neden önemli?
Bugüne kadar Türkiye'deki araştırmacılar kuantum donanımına büyük ölçüde yurt dışındaki bulut servisleri üzerinden erişiyordu. Kurum içi bir sistem, verinin ve deneylerin yurt dışına çıkmadan yürütülmesine olanak tanıyor; Bakan'ın açıklamasında öne çıkan nokta da bu. 54 kübitlik bir sistem, şifreleme algoritmalarını kıracak ölçekte değil; asıl değeri algoritma geliştirme, eğitim ve hata düzeltme araştırmalarında.
Kimin işine yarar / ne yapabilirsiniz?
- Üniversite ve araştırma ekipleri, erişim modeli ve başvuru koşulları açıklandığında projelerini kuantum algoritması denemelerine göre hazırlayabilir.
- Güvenlik ekipleri için gündem değişmiyor: kuantum sonrası (post-quantum) kriptografiye geçiş için envanter çıkarma ve tedarikçi yol haritasını sorma işi bugünden yürütülmeli.
- Sanayide optimizasyon problemleriyle uğraşan şirketler (lojistik, enerji, malzeme), TÜBİTAK'ın açacağı iş birliği çağrılarını takip edebilir.
