Kiralık zekâ: servis kapanınca faturayı kim öder?

AI ürünlerinin vitrininde hep aynı vaat var: "Siz anlatın, gerisini biz hallederiz." Bu hafta iki duyuru, o "gerisi"nin bir gün geri iade edilebileceğini hatırlattı. Hem de faturası kesilmeden.

54 bin kişinin taşınma günü

Mozilla, AI destekli site oluşturucusu Solo'yu kapatıyor. 30 Kasım'da siteler ve veriler siliniyor. The Register'a göre hizmeti yaklaşık 54.000 kişi kullandı. Hedef kitle belliydi: kendi işini yapan, teknik bilgisi sınırlı insanlar. Ürünün bütün değeri de buradaydı. İşinizi tarif ediyorsunuz, LLM sayfayı yazıyor, Mozilla barındırıyor, alan adınızı bile yönetiyor.

Şimdi bu insanların eline bir ZIP dosyası, bir CSV ve "görselleri ayrıca indirin" notu kalıyor. Alan adı başka bir kayıt kuruluşuna taşınacak. Dışa aktarılan HTML'i başka yerde çalışır bir siteye dönüştürmenin ne kadar iş olduğu destek sayfasında yazmıyor. Yani hizmetin en başta üstlendiği yük, en teknik haliyle kullanıcıya geri dönüyor. Mozilla deneme yapmanın misyonunun parçası olduğunu söylüyor. Haklı da olabilir. Ama deneyin bedelini deneyi yapan değil, içine site kuran ödüyor.

Model de kiralık

İkinci duyuru daha sessiz ama kurumlar için daha geniş. GitHub Copilot'ta altı model 14 Aralık'ta kullanımdan kalkıyor. Çoğunun yerine bir alternatif öneriliyor; Kimi K3 için henüz yok. Kurumda varsayılan etkinleştirme açıksa yeni modeller kendiliğinden açılıyor.

Kâğıt üzerinde sorun yok: eski model gidiyor, daha yenisi geliyor. Pratikte ise belirli bir modelle denenmiş agent akışları, prompt şablonları ve SDK entegrasyonları bir gece değişen bir motorla çalışmaya devam edecek. Hiç kimse değerlendirmediği bir modelin kod tabanınızda iş görmesini bütçe kalemi olarak yazmaz. Oysa yeniden test, yeniden onay ve "dün çalışıyordu" toplantıları gerçek iş saatidir.

Karşı tarafın haklı olduğu yer şurası: sağlayıcının model ve ürün yelpazesini sonsuza kadar açık tutmasını beklemek gerçekçi değil. Açık kaynak da bağışık değil; ggml v1.0.0 eski API'yi kaldırdı. Fark şu ki açık kaynakta eski sürümü sabitleyip kendi takviminizle geçebilirsiniz. Kiralık hizmette takvim sizin değil.

Asıl maliyet kalemi

AI bütçeleri genelde koltuk başı ücret ve token fiyatıyla hesaplanıyor. Bu iki olay, tabloda olmayan bir satırı gösteriyor: çıkış maliyeti. Verinizi, sitenizi, alan adınızı, test edilmiş davranışınızı başka yere götürmenin bedeli. Bu satır sıfır görünür, ta ki sağlayıcı "zor bir karar" verene kadar. O gün gelince de 60 gün ya da bir ay içinde ödenir.

Hype bunu konuşmaz, çünkü "her şeyi biz hallederiz" cümlesi çıkışı tarif etmez. Satın alan da sormaz, çünkü kurulum günü kimse taşınma gününü düşünmek istemez.

Pusula

• Sözleşmeden önce çıkış kapısını sorun. Veri ve içerik hangi biçimde dışa aktarılıyor, kapanışta kaç gün süre tanınıyor, alan adı kimin hesabına kayıtlı? Cevabı yazılı alın.
• Modeli yapılandırma kalemi gibi yönetin. Hangi ekip hangi modele bağlı, listesi olsun; varsayılan otomatik etkinleştirmeyi bilinçli bir kararla açın ya da kapatın.
• Küçük bir kendi test setiniz olsun. Model değiştiğinde aynı 20-30 örnekle davranışı karşılaştırmak, "dün çalışıyordu" tartışmasını ölçülebilir hale getirir.
• Çıkış maliyetini bütçeye yazın. Yeniden test ve taşınma saatleri, lisans ücretinin yanında ayrı bir satır olarak görünsün.

Kısaca

• AI hizmetinin görünmeyen bedeli, sağlayıcı fikir değiştirdiğinde size kalan taşıma işidir.
• Model değişikliği bir yapılandırma değişikliğidir; test edilmeden kabul edilmez.
• Satın almadan önce sorulacak ilk soru: "Kapanırsanız elimde ne kalır?"