Predator, Pegasus, Graphite: Avrupa'da spyware mağdurları yıllardır hesap soramıyor, tek ceza davası Yunanistan'da sonuçlandı

İtalyan araştırmacı gazetecilik kuruluşu IrpiMedia, Avrupa'da ticari spyware ile izlendiği belirlenen beş kişiyle görüştü. Security Affairs'in 12 Kasım'da aktardığı araştırmanın sonucu kısa: Pegasus, Predator ve Graphite skandallarının üzerinden yıllar geçti, ancak Yunanistan dışında hiçbir ülkede ceza mahkûmiyeti çıkmadı. İspanya ve Macaristan'daki mağdurlar, yetkililerin "ulusal güvenlik" gerekçesiyle kendileri hakkında temel bilgiyi bile vermediğini söylüyor.

Tek mahkûmiyet, sorusu yanıtsız Atina'daki bir mahkeme 26 Şubat'ta, Predator spyware'inin arkasındaki Intellexa'yla bağlantılı dört yöneticiyi bilişim sistemlerine yasa dışı erişim, veri koruma ve haberleşme gizliliği ihlallerinden mahkûm etti. Sekiz yıla kadar varan cezalar temyiz süresince ertelendi. Habere göre soruşturmacılar gözetimi kimin istediğini hâlâ belirleyemedi; Yunan makamları Predator kullandığını reddediyor. Yunan Yargıtay savcılığı dosyayı yeniden açma talebini 27 Nisan'da reddetti, dava Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne taşındı.

Ülke ülke tablo - Polonya: Ekim 2026'da tamamlanan meclis soruşturması, Pegasus'un yasa dışı yollarla satın alındığı ve siyasi rakiplere karşı kullanıldığı sonucuna vardı. Mağdur bir milletvekili şimdiye kadar yalnızca hukuk davalarını kazandı; ceza soruşturmaları yavaş ilerliyor. - Macaristan: Amnesty Security Lab ve Citizen Lab analizine göre bir araştırmacı gazetecinin telefonu 2019'da yedi ay boyunca Pegasus ile izlendi; bilgi talepleri ulusal güvenlik gerekçesiyle reddedildi. - İspanya: Citizen Lab'e göre Katalan bağımsızlık hareketiyle bağlantılı en az 65 kişinin telefonuna, çoğunlukla 2017–2020 arasında, spyware bulaştı. Dava düşürüldü, ardından itirazla yeniden açıldı. - İtalya: Paragon'un Graphite yazılımıyla hedef alınan üç aktivist için meclis denetim organı gözetimin yasal olduğuna hükmetti.

Avrupa Parlamentosu'nun PEGA soruşturma komitesi 15 Haziran 2023'te mağdurlara hukuki destek fonu, ücretsiz teknik ve adli analiz sunacak bağımsız bir laboratuvar ve gözetlenen kişilere bildirim yükümlülüğü gibi tavsiyeler kabul etmişti. Araştırmada görüşülen milletvekillerine göre üç yıl sonra ne Komisyon ne de üye devletler bu adımları attı.

Neden önemli? Ticari spyware, uygulanan kontrol kadar güvenlidir. Kimin emir verdiği izlenemiyorsa, satıcıların "yalnızca devletlere satıyoruz" savunması tek başına güvence sayılmaz. Bu, Pall Mall Süreci'nde 14 ülkenin hacking şirketlerinden müşteri denetimi istediği ilk rehberle aynı soruya çıkıyor: son kullanıcıyı kim denetliyor?

Ne yapılmalı? 1. Gazeteci, avukat, sivil toplum çalışanı ve üst düzey yöneticiler gibi yüksek riskli kullanıcılar telefonlarını güncel tutmalı, iPhone'da Lockdown Mode'u, Android'de Gelişmiş Koruma benzeri seçenekleri değerlendirmeli. 2. Beklenmedik "randevu", "makale daveti" gibi bağlantılara dikkat edilmeli; araştırmaya göre Yunanistan'daki hedefleri kandırmak için bu tür mesajlar kullanıldı. 3. Spyware şüphesinde cihaz sıfırlanmadan önce Amnesty Security Lab, Access Now Digital Security Helpline ya da Citizen Lab gibi kuruluşlardan adli analiz desteği istenmeli; sıfırlama delili siler. 4. Kurumlar, mobil cihaz yönetimi politikalarında yüksek riskli çalışanlar için ayrı bir koruma profili tanımlamalı.