Araştırma: Çin'in önde gelen açık ağırlıklı AI modelleri, ihracatı yasak Nvidia Blackwell çiplerinde eğitildiğine işaret eden izler taşıyor

Çinli şirketlerin açık ağırlıklı (open-weight) olarak yayımladığı önde gelen yapay zekâ modellerinin, ABD'nin Çin'e satışını kısıtladığı Nvidia çiplerinde eğitildiği öne sürüldü. TechCrunch'ın 13 Kasım'da aktardığı çalışmayı, eski OpenAI araştırmacısı Will DePue'nun yönettiği kâr amacı gütmeyen Unemployment Labs yaptı.

Habere göre DePue; DeepSeek, Moonshot AI, MiniMax ve Ant Group'un açık yayımladığı büyük dil modellerinin ağırlıklarını inceledi. İddiaya göre ağırlıklar, modeli eğiten çiplerin yapılandırmasına dair izler taşıyor; araştırmacı, Moonshot'ın Kimi K3 sürümleri ve DeepSeek'in V4 modelleri dahil en çok izlenen modellerde Blackwell GPU'larına işaret eden "parmak izleri" bulduğunu söylüyor. Bu, araştırmacının iddiasıdır; şirketlerin yanıtı haberde yer almıyor.

Bulgu neyi kanıtlıyor, neyi kanıtlamıyor?

TechCrunch'ın da altını çizdiği gibi sonuç iki açıdan sınırlı:

• Modellerin tamamen Nvidia çiplerinde eğitildiği anlamına gelmiyor.
• Export kontrolünün ihlal edildiğini tek başına göstermiyor. Çipler Çin dışındaki bir veri merkezinde bulunuyor olabilir; Çinli şirketlerin hesaplama gücüne bu yolla erişmesi yaygın bir yöntem.

Haberde aktarılan Epoch AI tahminlerine göre 2024 ve 2025'te yaklaşık iki milyon gelişmiş çip, nihai varış noktasını gizleyen yollarla Çin'e girdi; aynı dönemde Malezya'ya 275 bin Nvidia AI hızlandırıcısı ithal edildi. Mevcut kurallarda Blackwell GPU'larının Çin'e ya da Çinli şirketlere ihracatı yasak; daha zayıf H200'ün satışına ise belirli koşullarla izin veriliyor.

Neden önemli?

Çalışma, export kontrolü tartışmasına yeni bir araç ekliyor: bir modelin hangi donanımda eğitildiği, şirket beyanına ya da gümrük kaydına değil, yayımlanan ağırlıkların kendisine bakılarak sorgulanabiliyor. Yöntem bağımsız ekiplerce doğrulanırsa açık ağırlıklı modeller, eğitim altyapısına dair denetlenebilir bir iz bırakıyor demektir.

Zamanlama da dikkat çekici. Nvidia, Jensen Huang'ın CEO'luktan ayrılması ve Kongre'deki Demokratların Çin'e çip satışlarına ilişkin kayıt saklama talebi ile zaten inceleme altında. TechCrunch'a göre ABD'li şirketlerin, kontrollü ürünleri müşterilerin nasıl kullandığını izleme yükümlülüğü bugün için sınırlı; tartışma, çipin nerede durduğundan çok kimin kullandığına kayıyor.

Kimin işine yarar, ne yapabilirsiniz?

• Açık ağırlıklı model kullanan kurumlar: Bu bulgu modellerin güvenliği ya da kalitesi hakkında bir şey söylemiyor. Ancak tedarikçi risk değerlendirmesinde modelin kaynağı, lisansı ve olası yaptırım gelişmeleri ayrı bir başlık olarak izlenmeli.
• Uyum ve hukuk ekipleri: ABD export kurallarında "kullanıcıya göre kontrol" yönünde bir sıkılaşma, bulut üzerinden GPU kiralayan şirketleri de etkileyebilir; sözleşmelerdeki son kullanıcı beyanlarını gözden geçirmek yerinde olur.
• Araştırmacılar: Yöntemin ayrıntıları ve tekrarlanabilirliği henüz bağımsız olarak değerlendirilmedi; sonuçları kesin kanıt değil, incelenmesi gereken bir iddia olarak okumak gerekiyor.