SiberMagazin SiberMagazin cebinizdeAndroid uygulaması ya da iPhone'da ana ekrana ekleyin: son dakika uyarıları telefonunuzda.Uygulamayı al ›SiberMagazin SiberMagazin YouTube'daKısa videolar ve Haftalık Güvenlik Raporu; yeni bölümler için kanala abone olun.Kanala git ›
19 Kasım 2026 PerşembeRSSMarkaHakkımızda
SON DAKİKA
18:45 ZeroFox: Ransomware için erişim satan initial access broker'lar açık forumlardan Tox gibi özel kanallara taşındı; 2026'nın üçüncü çeyreği 2.381 olayla rekor18:45 Cisco Expressway'deki kritik CVE-2026-76466 PoC yayımlandıktan kısa süre sonra istismar edildi: F6, kümelenmiş cihazlardan iç ağa geçildiğini bildirdi18:45 Güncelleme: Avrupa Komisyonu siber saldırıyı resmen doğruladı — sözcü "AI ile üretilmiş siber kampanya" dedi, ilk izler 22 Ekim'de görüldü18:30 Pax Silica Filipinler'e uzanıyor: eski Clark Hava Üssü'nde 1.620 hektarlık çip, mineral ve veri merkezi bölgesi planı18:20 Cahit Arf'ın 1959'daki "düşünen makine" şeması bugünkü agentic AI'ı nasıl anlatıyor: ön hafıza, kontrol merkezi ve yardımcı hafıza18:00 TeamCity'de CVSS 9.9'luk RCE: JetBrains 2026.1.3 ve 2025.11.7 ile CVE-2026-132231 dahil 21 açığı kapattı18:00 Drupal core'da kritik installer açığı: SA-CORE-2026-017 (CVE-2026-132165) site ele geçirme ve RCE riski taşıyor18:00 vCenter'da aktif istismar edilen zero-day: Broadcom VMSA-2026-0009 ile CVE-2026-123890 kimlik doğrulama atlatma açığını kapattı17:45 ABD'de iki partiden senatörler Beyaz Saray'dan savunma amaçlı AI siber araçlarını hızlandırmasını ve AI agent'lar için güvenlik standardı istedi17:45 Lookout: Pakistan bağlantılı SpaceCobra, savunma sektörü çalışanlarını sahte iş ilanı siteleriyle GravityRAT casus yazılımına çekiyor18:45 ZeroFox: Ransomware için erişim satan initial access broker'lar açık forumlardan Tox gibi özel kanallara taşındı; 2026'nın üçüncü çeyreği 2.381 olayla rekor18:45 Cisco Expressway'deki kritik CVE-2026-76466 PoC yayımlandıktan kısa süre sonra istismar edildi: F6, kümelenmiş cihazlardan iç ağa geçildiğini bildirdi18:45 Güncelleme: Avrupa Komisyonu siber saldırıyı resmen doğruladı — sözcü "AI ile üretilmiş siber kampanya" dedi, ilk izler 22 Ekim'de görüldü18:30 Pax Silica Filipinler'e uzanıyor: eski Clark Hava Üssü'nde 1.620 hektarlık çip, mineral ve veri merkezi bölgesi planı18:20 Cahit Arf'ın 1959'daki "düşünen makine" şeması bugünkü agentic AI'ı nasıl anlatıyor: ön hafıza, kontrol merkezi ve yardımcı hafıza18:00 TeamCity'de CVSS 9.9'luk RCE: JetBrains 2026.1.3 ve 2025.11.7 ile CVE-2026-132231 dahil 21 açığı kapattı18:00 Drupal core'da kritik installer açığı: SA-CORE-2026-017 (CVE-2026-132165) site ele geçirme ve RCE riski taşıyor18:00 vCenter'da aktif istismar edilen zero-day: Broadcom VMSA-2026-0009 ile CVE-2026-123890 kimlik doğrulama atlatma açığını kapattı17:45 ABD'de iki partiden senatörler Beyaz Saray'dan savunma amaçlı AI siber araçlarını hızlandırmasını ve AI agent'lar için güvenlik standardı istedi17:45 Lookout: Pakistan bağlantılı SpaceCobra, savunma sektörü çalışanlarını sahte iş ilanı siteleriyle GravityRAT casus yazılımına çekiyor
SiberMagazin Yeni: Kullandığınız ürünlerden haberdar olun. Üretici başına önem eşiği, e-postada anında uyarı, haftalık bülten. Hesap gerekmez. Nasıl kurulur ›Haberdar ol

Cahit Arf'ın 1959'daki "düşünen makine" şeması bugünkü agentic AI'ı nasıl anlatıyor: ön hafıza, kontrol merkezi ve yardımcı hafıza

Bilgisayar mühendisi Mehmet Umut Atasever'in LinkedIn yazısı, AI agent ile agentic AI arasındaki farkı Cahit Arf'ın Erzurum'daki "Makine Düşünebilir mi ve Nasıl Düşünebilir?" konferansı üzerinden anlattı. Konferans metnini kontrol ettik: Arf, öngörülmemiş sorunlara uyum sağlayabilen bir makine için bugünkü context window, orchestrator, memory ve tool use'a karşılık gelen bir şema çizmiş.

SiberMagazin Haber Merkezi4 dk okuma
Cahit Arf'ın 1959'daki "düşünen makine" şeması bugünkü agentic AI'ı nasıl anlatıyor: ön hafıza, kontrol merkezi ve yardımcı hafıza
Görsel: Matti Blume, CC BY-SA 4.0 (Wikimedia Commons)

Bugün "agentic AI" diye konuştuğumuz şeyin Türkçedeki en eski tariflerinden biri, matematikçi Cahit Arf'ın Erzurum'da verdiği bir halk konferansında olabilir. Bilgisayar mühendisi Mehmet Umut Atasever, LinkedIn'de yayımladığı yazıda AI agent ile agentic AI arasındaki farkı anlatırken bu konferansa döndü ve Arf'ın düşünen bir makine için çizdiği şemanın bugünkü agent mimarisiyle örtüştüğünü yazdı. Konferansın 1959'da yayımlanan metnini kontrol ettik; şema gerçekten orada.

AI agent ile agentic AI arasındaki fark

Atasever'in yazısındaki ayrım şöyle özetlenebilir:

SiberMagazin Haftalık Güvenlik RaporuHer cumartesi 14:00'te haftanın siber güvenlik gündemi değerlendiriliyor.Raporu izle ›
  • AI agent, tasarlanırken tanımlanmış belirli bir görevi otonom olarak yapan bileşendir: bir test senaryosu yazan bot ya da gelen bir PR'ı özetleyen araç gibi. Kapsamı nettir.
  • Agentic AI ise bir davranış biçimidir: sistem bir problemi analiz eder, plan yapar, araç kullanır, sonucu görür ve gerekirse dönüp düzeltir. Adımlarını önceden değil, ortamdan gelen geri bildirime göre belirler.

Yazıya göre ikisini ayıran asıl şey ortam. Terminal, dosya sistemi, araçlar ve test sonuçları verilen bir model, bir geri bildirim döngüsü kazanır: eylem yapar, sonucu görür, bir sonraki adımı ona göre seçer. Ortamı olmayan bir model ise yazdığı kodun çalışıp çalışmadığını bilemez. Atasever bu yüzden kod otomasyonunun geleceğini yalnızca daha iyi modellerde değil, daha zengin ortamlarda ve daha iyi orkestrasyonda görüyor.

Arf'ın 1959'daki sorusu: "intibak kabiliyeti"

Cahit Arf'ın "Makine Düşünebilir mi ve Nasıl Düşünebilir?" konferansı, Atatürk Üniversitesi'nin 1958-1959 öğretim yılı halk konferansları dizisinde yer aldı ve metin 1959'da Erzurum'da yayımlandı. (Kaynaklarda konferansın verildiği yıl için 1958 de geçiyor; yayın yılı 1959.)

Arf, konferansta yalnızca kendisine öğretilmiş problemleri çözen bir makineyi "yapay beyin" saymıyor: makinenin çözebildiği problem sayısı on bine çıksa bile, bunlar makine yapılırken çözülmüş problemlerse durumun değişmeyeceğini söylüyor. Ona göre insan beynini ayıran özellik, yeni durumlara uyum sağlayabilmesi; Arf buna intibak kabiliyeti diyor ve asıl soruyu, makine yapılırken düşünülmemiş problemleri de çözebilen bir makinenin yapılıp yapılamayacağı olarak koyuyor. Bu, bugünkü sabit görevli AI agent ile ortamına uyum sağlayan agentic sistem arasındaki ayrımın neredeyse aynısı.

Arf'ın şeması, bugünkü terimlerle

Arf, beynin bir soruyu nasıl cevapladığını dört adımda anlatıyor. Bu adımları bugünkü agent mimarisinin terimleriyle yan yana koyduğumuzda:

Arf'ın terimi (1959)Konferanstaki işleviBugünkü karşılığı
Ön hafızaDışarıdan gelen soru ve gözlemlerin kaydedildiği yerContext window
Kontrol merkeziGelen bilgiyi sınıflandırır, hafızadan ilgili bilgiyi çağırır, işi yönlendirirOrchestrator
HafızaBilgilerin saklandığı depo; cevaplar da sonradan buraya kaydedilirMemory (uzun süreli bellek)
Yardımcı hafızaBaşka insanlar ve kitaplar: beynin "haricî parçası"Tool use, arama, harici kaynaklar
Dönüşüm (transformation) yapan cihazMantıkî hesap ya da benzerlik yoluyla yeni bilgi çıkarırModel çıkarımı (LLM reasoning)

Tabloda en çok dikkat çeken satır yardımcı hafıza. Arf, hafızadan gelen bilgiler arasında bazen şu türden bir yönlendirme bulunduğunu yazıyor: "Filân adama sormalı veya filân kitaba bakmalı." Yani sistem kendi bilmediğini fark edip dışarıdaki bir kaynağa başvuruyor; bugün bir agent'ın arama aracını, bir API'yi ya da bir veritabanını çağırmasının 67 yıl önceki tarifi gibi. Şemanın son adımında cevap, kontrol merkezinden geçerek hem dışarı veriliyor hem de hafızaya kaydediliyor; bu da agent'ların deneyimden öğrenmesi için kullanılan bellek döngüsüne benziyor.

Bu bir benzetme: Arf'ın tarif ettiği makine 1950'lerin röleleri ve devreleriyle düşünülmüş bir modeldi, bugünkü dil modelleriyle teknik bir bağı yok. Ama sorduğu soru, yani bir makinenin kendisine öğretilmemiş bir duruma nasıl uyum sağlayacağı, bugün agentic AI tartışmasının merkezinde duruyor.

Neden önemli?

Agentic sistemler, model tek başına ne kadar iyi olursa olsun, ancak çevresindeki bileşenlerle değer üretiyor: bağlamı yöneten bir katman, işi bölen ve yönlendiren bir orkestrasyon, kalıcı bir bellek ve dış dünyaya açılan araçlar. Arf'ın şeması bu bileşenleri, yapay zekâ kavramının daha yeni doğduğu bir dönemde, Türkçe bir halk konferansında ayrı ayrı adlandırmış. Hem yapay zekâ tarihine Türkiye'den bir katkı olarak hem de agent mimarisini anlatmak için sade bir çerçeve olarak okunmaya değer.

Kimin işine yarar / ne yapabilirsiniz?

  • Agent geliştirenler için Arf'ın dört adımı (kayıt, yönlendirme, dönüşüm, cevap ve kayıt) bir kontrol listesi gibi kullanılabilir: sisteminizde bağlamı kim yönetiyor, hangi bilgi uzun süreli belleğe yazılıyor, model hangi durumda "filân kitaba bakmalı" deyip bir araca başvuruyor?
  • Güvenlik ekipleri için aynı şema saldırı yüzeyini de gösteriyor: ön hafızaya giren her girdi (prompt injection), yardımcı hafıza olarak çağrılan her araç (yetki ve tedarik zinciri) ve hafızaya yazılan her kayıt (bellek zehirleme) ayrı bir risk noktası.
  • Eğitimciler ve öğrenciler için konferans metni arşivde açık; agentic AI'ı Türkçe ve tarihî bir örnekle anlatmak için iyi bir başlangıç.
Cahit Arfagentic AIAI agentyapay zekâ tarihiLLMorchestratortool usememoryAtatürk Üniversitesi
🔔 Yapay Zeka gelişmelerinden haberdar olun

Her haberi değil, yalnızca seçtiğiniz üretici ve konulardaki acil uyarıları alın: tarayıcı bildirimi ya da e-posta ile.

Haberdar ol

İlgili Haberler

Yapay Zeka

Superhuman, Go asistanını Docs ve Mail'in içine yerleştirdi: proaktif agent e-postayı izliyor, taslak yazıyor; 20 yeni bağlı agent geldi

Yapay Zeka

OpenAI, frontier modellerde riski nasıl yönettiğini anlattı: eğitim internetsiz, her frontier çıkarım izleniyor, gerekirse model bekletiliyor

Yapay Zeka

Google, aramadaki AI Mode'a geçici sohbet getirdi: temporary threads geçmişe ve kişiselleştirmeye yansımıyor

Yapay Zeka

Microsoft, Ignite'ta yedi yeni MAI modeli duyurdu: Code 2, Cyber 2 Flash, Realtime 1 ve Image 2.7 için düşük fiyat iddiası

Yapay Zeka

Anthropic'in halka arz fiyatının 83 dolar olduğu bildirildi: aralığın üstünde, 81,3 milyar dolarlık hasılat

Yapay Zeka

Google Gemini 4 Neon'u duyurdu: Carbon ile Hydrogen arasında, görev başına yüzde 32 daha düşük maliyet iddiası