Simurg Okulu #15 — NotebookLM: yalnızca sizin verdiğiniz kaynaklarla konuşan not defteri

Yol günlüğü

Aşk vadisinin üçüncü günü. Dün Microsoft 365 Copilot'u öğrenirken asistanın kurumun verisini her istekte modelin önüne koyduğunu görmüştüm. Bugün aynı fikrin daha sade, daha "elle tutulur" halini arıyorum: hangi belgelere bakılacağını tamamen kullanıcının seçtiği bir not defteri. Örnek olarak Google'ın NotebookLM'ini seçtim.

Bugün öğrendim

Nedir?

NotebookLM, Google'ın kaynak odaklı bir AI not defteri. Bir "not defteri" açıyorsunuz, içine kendi kaynaklarınızı ekliyorsunuz (PDF, Google Dokümanlar, web sayfaları, metin gibi) ve sorularınızı bu kaynaklara soruyorsunuz. Genel bir sohbet asistanından farkı şu: cevabın malzemesi internet ya da modelin genel bilgisi değil, sizin o deftere koyduklarınız. Cevaplarda hangi kaynağın hangi bölümüne dayanıldığını gösteren atıflar çıkıyor.

Nasıl çalışıyor?

Mantık, halüsinasyon bölümünde adını duyduğum grounding (cevabı belirli bir kaynağa dayandırma). Siz bir soru sorduğunuzda sistem önce yüklediğiniz kaynaklarda ilgili parçaları buluyor, bu parçaları sorunuzla birlikte modelin context'ine koyuyor, model de cevabı o malzemeden yazıp hangi parçayı kullandığını işaretliyor. Bu, Marifet vadisinde ayrıntısıyla öğreneceğim RAG'in kullanıcıya açık hali.

Bilmediğim kısmı da yazayım: parçaların tam olarak nasıl seçildiğini, kaç parçanın context'e girdiğini Google'ın kamuya açık sayfalarında bulamadım. Bu yüzden "her ayrıntıyı okur" demiyorum; atıf, nereye bakmam gerektiğini gösteren bir işaret.

Ne yapılabilir?

• Uzun belge okuma: bir yönetmeliği, sözleşmeyi ya da teknik raporu yükleyip "bu belgeye göre bildirim süresi ne?" diye sormak, cevaptaki atıfa tıklayıp asıl cümleyi kendiniz okumak.
• Çalışma notu: birkaç makaleyi aynı deftere koyup ortak noktaları ve çelişkileri listeletmek.
• Sesli özet: Google'ın 2024'te tanıttığı Audio Overview özelliği, kaynakları iki sesin sohbeti biçiminde anlatan bir ses dosyası üretiyor; yolda dinlemek için kullanılabiliyor.
• Ekip içi bilgi: bir projenin kararlarını tek defterde toplayıp yeni gelen birinin sorularını oradan cevaplatmak.

Dikkat: kurumsal ya da kişisel veriyi yüklemeden önce hangi hesapla çalıştığınızı ve kurumunuzun buna izin verip vermediğini kontrol edin. Kaynağı seçmek size ait olduğu kadar, sorumluluğu da size ait.

Tüyü yaktım

Bugün denemeyi tamamlayamadım; dürüstçe tasarımını yazıyorum. Kendi on dört bölümümü tek bir deftere koyup iki soru soracağım: biri bölümlerde cevabı olan ("temperature 0 tam deterministik mi?"), biri olmayan ("Simurg Okulu'nda vector database hangi bölümde anlatıldı?", henüz anlatılmadı). Ölçtüğüm şey şu olacak: birinci soruda atıf doğru bölüme gidiyor mu, ikinci soruda "kaynaklarda yok" diyebiliyor mu yoksa bir şey uyduruyor mu? Sonucu bir sonraki bölümde paylaşacağım.

Heybeme koyduğum

Kaynaklı not defteri uydurmayı azaltır ama okumayı ortadan kaldırmaz: atıf bir kapıdır, içeri girip cümleyi okumak yine benim işim.

Kafama takılan

Kaynaklarda cevabı olmayan bir soruda sistem "bilmiyorum" ile modelin genel bilgisinden cevap vermek arasında nasıl karar veriyor; bunu kullanıcı ayarlayabiliyor mu?

Son söz

Sıradaki durak AI arama: cevabı yine kaynaklarla kuran ama kaynakları sizin değil, internetin seçtiği araçlar.